BİR ÇALGICININ SEYAHATİ

Okuma tutkumda büyük rolü vardır bu kitabın.. Nasıl ayıla bayıla okuduğumu hala hatırlarım. Alman çocuk – gençlik edebiyatına ait yazarı belli olmayan ve anonim kabul edilen bu kitapta Alfred Müller ile ona eşlik eden Friedrich Şüller isimli iki arkadaşın yolculuk maceraları anlatılıyordu. Günümüzde fazla bilinmese de ilk yayınlandığı yıllarda (İlk olarak 1907 yılında basılmış) çok okunan arka arkaya baskıları yapılan bir kitapmış. Kitabı ilk kez, yaşadığım ilçenin kütüphanesinden alıp okumuş akabinde sonra yeniden okumak için bir iki kere daha almıştım. Yıllar sonra aklıma geldiğinde bulup satın da aldım. Ekli resim halen kütüphanemde olan kitaplara ait.

Buraya kadar özet bilgi.. Eminim yaşıtım olan arkadaşlarımın çoğu bu kitabı biliyor ve okumuştur ama şimdi yazacaklarım ilk kez duyuluyor olabilir... Ben de Ekşi Sözlük’ten öğrendim ve çok şaşırdım.

Üstünde yazar ismi yazmaz. Dediğim gibi kitap Alman edebiyatından yazarı belli olmayan anonim bir eser olarak kabul ediliyor ama enteresan olan şu ki kitabın Almanca orijinali yok. Yani kitaptan Almanların haberi yok. Neyin nesi o zaman? Ayrıca bazı kaynaklarda da yazar olarak Kemal Tahir’in adı geçiyor. Durum iyice garip bir hal almaya başladı sanırım. Hadi okuyalım o zaman:

Kitabın ilk üç baskısı eski harflerle dördüncü baskıdan itibaren ise yeni harflerle yapılmış. Kitap gerçekten de Almanca’dan uyarlama ama öyle değiştirilmiş ki yerli bir roman kabul etmek daha doğru. 

Alman yazar Joseph Freiherr von Eichendorff’un Aus dem leben Eines Taugenichts (Bir haylazın hayatından) isimli minik bir kitabı vardır. İşte bu kitaptan benzerlik değil de belki esinlenme denebilecek şekilde ortaya “Bir çalgıcının Seyahati” çıkar. Bu ufak kitapta ne Alfred Müller ne de Friedrich Şüller var.. Bu isimler bize ait. Mehmet Tevfik Bey isimli yazar o zamanlar yabancı dilden çevrilen romanlara daha büyük ilgi olduğu için bu minik kitaptan esinlenerek genişlete genişlete iki ciltten oluşan koca bir roman çıkarmış. Kendini de hiçbir zaman ortaya çıkarmamış bir Alman yazar ismi de uydurmamışlar. Anonim diye duyurmuşlar ve böylece Alman edebiyatına kendilerinin bile haberi olmadan değerli bir eser kazandırılmış. Şaka gibi bir hikaye..

Peki Kemal Tahir ne alaka derseniz: Şimdi hani adettir ya küçük çocuklar için çok sayfalı kitapların, klasiklerin filan kısaltılmış versiyonları yapılır. İşte kitabı basmayı düşünen Yeni Kitapçı sahibi Kenan Sertel Kemal Tahir’den dilini biraz sadeleştirmesi ve kısaltmasını rica eder. O da dörtte bir boyutuna kadar kitabı kısaltır. Hatta Kemal Tahir bir sohbette “romanda bir papaz vardı benim müslümanlığım tuttu onu marangoza çevirdim” der. Bazı baskılarda sanki o yazmış Kemal Tahir’in adı geçmesi tamamen basan kişilerin işgüzarlığıdır.. Kendi bilgisi dahilinde değildir.

Yazar olarak bahsi edilen Mehmet Tevfik ile ilgili araştırmalar sonuç vermez. Sadece bahriye subayı olduğu başka bir kitabı bulunmadığı bilgisi alınır o kadar. Bu konu hala bir muammadır..

Çocukluğumun yabancı bir roman sandığım büyülü kitaplarından birinin aslında yerli bir eser olduğunu öğrenmek şaşırttı.. Hayal kırıklığı ile gurur birbirine karıştı. Ayrıca bu şekilde değil de Türkçe isimler verilerek ülkemizde geçiyormuş gibi yazılsa nasıl olurdu diye de düşündüm.. Her neyse artık. Kitap sanıyorum piyasada bulunabilir. Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmak için en uygun kitaplardan biridir. Çocukluğunda okumamış olanlar için de bir hatırlatma olsun. “Bir Çalgıcının Seyahati” için hiçbir yaş geç değildir..

F. Ş. Tapar

Yazan: Fatih ŞUA TAPAR